Jedną z pierwszych rzeczy, która zwróciła moją uwagę podczas początkowych zajęć na salach klinicznych, była obecność licznych odpadów medycznych – w większości złożonych z nieprzetwarzalnych i niebiodegradowalnych rodzajów plastiku.
A przecież przyjęta rezolucja ONZ z 2015 r. jasno mówi o konieczności zrównoważonego rozwoju do 2030 roku: „Jesteśmy zdecydowani chronić naszą planetę przed degradacją, między innymi poprzez zrównoważoną konsumpcję i produkcję, zrównoważone gospodarowanie jej zasobami naturalnymi oraz podejmowanie pilnych działań w zakresie zmian klimatu, tak aby mogła ona służyć potrzebom obecnych i przyszłych pokoleń.”
Jak można ograniczyć wytwarzanie śmieci?
Praca w gabinecie oraz uczelniane praktyki wakacyjne utwierdziły mnie w przekonaniu o nieekologiczności całego procesu. To wtedy pojawiło się pytanie: jak można ograniczyć wytwarzanie śmieci w branży stomatologicznej?
Zmiany klimatu są jednym z największych wyzwań naszych czasów. Produkcja plastiku tworzy bardzo duży ślad węglowy – począwszy od wydobycia i destylacji ropy, przez formowanie tworzywa, po transport na wszystkie rynki. Cały ten proces emituje ogromne ilości gazów cieplarnianych, popychających naszą planetę w kierunku wzrostu temperatury, co stanowi zagrożenie dla wielu gatunków zwierząt i roślin. Jest to również duże zagrożenie dla ludzi – skutkiem globalnego ocieplenia będą dotkliwe susze spowodowane niedoborem wody oraz katastrofy klimatyczne. Zmiany te mogą być nieodwracalne, jeśli w porę nie skupimy się na wspólnych wysiłkach na rzecz naszego wspólnego domu – Ziemi.
Skaner wewnątrzustny a ekologia
Na pierwszym miejscu powinniśmy postawić sobie zasadę niemarnowania produktów – zarówno w życiu prywatnym, jak i w stomatologii. Nowe technologie otwierają ciekawe alternatywy na drodze do zrównoważonego rozwoju. Dobrym przykładem jest, w miarę możliwości, używanie u pacjentów skanera wewnątrzustnego zamiast tradycyjnych wycisków pobieranych masami wyciskowymi. Ogranicza to zarówno ilość odpadów wytwarzanych przez gabinet, jak i produkcję samych mas (redukcja śladu węglowego).
Nowoczesna sterylizacja a ekologia
Gabinety stomatologiczne, także podczas leczenia zachowawczego, powinny starannie dobierać dostawców materiałów, zwracając uwagę na metody produkcji, pochodzenie surowców i tworzyw, a także politykę środowiskową firmy. Warto również dążyć do analizy cyklu życia (LCA) produktów medycznych – dzięki temu łatwiej budować gabinety przyjazne środowisku, oparte na jak najkrótszym środowiskowym czasie rozkładu produktów.
Kolejnym istotnym punktem jest urządzenie do sterylizacji narzędzi, czyli autoklaw. Aby prawidłowo wyjałowić sprzęt, autoklawy pobierają znaczną ilość energii oraz wody zamienianej w parę wodną. Stosowne wydaje się zaopatrzenie w autoklaw wysokiej jakości, o dobrej mocy i właściwościach, a jednocześnie o niskim wpływie na środowisko pod względem zużycia energii i wody. Warto zwrócić uwagę na pobór mocy i zużycie wody na cykl.
Odnawialne źródła energii
Ponieważ gabinety stomatologiczne pobierają znaczną ilość energii elektrycznej (unity stomatologiczne, autoklaw, oświetlenie itp.), warto rozważyć wykorzystanie odnawialnych źródeł energii. Dzięki temu można zmniejszyć udział energii wytwarzanej z węgla na rzecz czystej energii z OZE, a w perspektywie kilku lat taka inwestycja ma szansę się zwrócić.
Wysokiej jakości separator amalgamatu – urządzenie wyłapujące i zatrzymujące cząstki stopu pochodzące z amalgamatowych wypełnień, obecne w zużytej wodzie – pozwala mieć pewność, że toksyczne cząstki nie są uwalniane do środowiska. Prostszym, ale istotnym działaniem jest odpowiednia segregacja odpadów, np. oddzielanie papieru od folii w pakietach do sterylizacji.
Elektroniczna dokumentacja medyczna
Kolejną propozycją jest rezygnacja z papierowej formy dokumentacji medycznej na rzecz wersji cyfrowej. Taki sposób zarządzania gabinetem oszczędza wiele papieru i zmniejsza miejsce potrzebne do przechowywania dokumentów. Pamiętajmy również, że eko-rozsądnym sposobem dotarcia do lekarza dentysty jest, w miarę możliwości, wybór komunikacji miejskiej zamiast samochodu.
Badania
-
The impact of switching from single-use to reusable healthcare products: a transparency checklist and systematic review of life-cycle assessments
Keil M., Viere T., Helms K., Rogowski W. (2023) · European Journal of Public Health · przegląd systematyczny analiz cyklu życia
Wyroby wielorazowe często mają mniejszy ślad środowiskowy niż jednorazowe, ale wynik zależy od energii, transportu, sterylizacji i liczby użyć. Decyzje ekologiczne powinny opierać się na pełnym cyklu życia, nie tylko na masie odpadów.
-
Environmental sustainability in endodontics. A life cycle assessment (LCA) of a root canal treatment procedure
Duane B., Borglin L., Pekarski S., Saget S., Duncan H. F. (2020) · BMC Oral Health · analiza cyklu życia w stomatologii
Analiza leczenia endodontycznego wskazała, że duży udział w śladzie środowiskowym mają podróże pacjentów i personelu, zużycie energii oraz materiały. Ograniczanie wpływu wymaga zmian systemowych przy zachowaniu standardów bezpieczeństwa.