Ścisła zależność między ciążą a jej wpływem na stan zębów oraz pomiędzy zabiegami dentystycznymi a ich oddziaływaniem na ciążę są dobrze poznane. Czy w ciąży można i powinno się leczyć zęby, czy lepiej przesunąć zabiegi na później? Które z zabiegów stomatologicznych są bezpieczne dla dziecka? Poniżej rozwiewamy najczęstsze wątpliwości i rozprawiamy się z pokutującymi mitami.
Przede wszystkim – profilaktyka
Dwoma najistotniejszymi powodami, dla których tak ważna jest profilaktyka stomatologiczna, są: po pierwsze – uniknięcie konieczności przeprowadzania skomplikowanych zabiegów stomatologicznych w trakcie ciąży, a po drugie – ochrona płodu przed przenikającymi do krwiobiegu bakteriami próchnicotwórczymi (więcej na ich temat w artykule „Jak choruje ząb, czyli próchnica od podszewki”). Jest faktem udowodnionym naukowo, że bakterie powodujące infekcje w jamie ustnej matki mogą być przenoszone do macicy, przyczyniając się do konsekwencji tak poważnych, jak przedwczesne porody, niska masa urodzeniowa dziecka czy zakażenia wewnątrzmaciczne.
Fakty i mity o wpływie ciąży na zęby
Wśród mitów pokutujących jeszcze w niektórych środowiskach jest przekonanie, że ciąża odwapnia kości oraz zęby. Należy je jednak włożyć między bajki, gdyż ciąża nie jest stanem patologicznym. Będąc w ciąży, warto natomiast poświęcać zębom szczególną uwagę, ponieważ hormony wytwarzane w jej trakcie mogą zapoczątkować reakcję łańcuchową o nieprzyjemnych skutkach. Bywa, że wywołują tzw. ciążowe zapalenie dziąseł: rośnie ich wrażliwość, następuje przekrwienie i rozpulchnienie, co skłania do delikatniejszego mycia i – w konsekwencji – teoretycznie mniejszej staranności. Nieusuwana dokładnie płytka bakteryjna jest już prostą drogą do próchnicy.
Kolejnym mitem jest konieczność unikania znieczuleń stomatologicznych. Współczesna stomatologia oferuje ich taki rodzaj, że nie grożą pojawieniem się skurczów macicy – przyszła mama ma jednak bezwzględny obowiązek poinformowania lekarza dentysty o swoim stanie. Zwykle nie ma przeciwwskazań do zastosowania znieczulenia. Znacznie większe komplikacje może wywołać strach i ból matki, która zdecydowałaby się na zabieg bez znieczulenia.
Część przekonań krążących wśród ciężarnych kobiet rzeczywiście znajduje potwierdzenie we współczesnej nauce. Faktem jest np. wpływ diety matki na uzębienie dziecka – już w 6. tygodniu ciąży zaczynają powstawać zawiązki przyszłych zębów, a do czasu rozwiązania proces ten jest zakończony. Noworodek posiada więc zawiązki zarówno zębów mlecznych, jak i stałych. Dlatego w diecie ciężarnej nie może zabraknąć produktów bogatych w wapń, fluor, fosfor, żelazo oraz witaminy A, C, D i K (więcej w artykule „Dieta a próchnica”).
Potwierdzony naukowo jest też szkodliwy wpływ porannych nudności na stan zębów. Kwas solny przedostający się do jamy ustnej podczas wymiotów działa destrukcyjnie na szkliwo i za każdym razem wywołuje w nim nieodwracalne zmiany. Ratunkiem są specjalistyczne płyny, którymi należy przepłukać usta natychmiast po wymiotach. Nasi specjaliści pomogą dobrać taki płyn, a także odpowiednią pastę zawierającą związki fluoru oraz hydroksyapatyt, oraz wyjaśnią wątpliwości dotyczące używania szczoteczek sonicznych czy irygatorów.
O wyleczeniu zębów warto pomyśleć już na etapie planowania ciąży. O ile znany jest wpływ próchnicy na płód, o tyle badacze zwracają uwagę, że nieleczone choroby dziąseł i przyzębia mogą opóźnić zajście w ciążę – za sprawą związków pozapalnych obecnych we krwi.
Reasumując: ciąża sama w sobie nie wywołuje chorób zębów. Może natomiast pośrednio sprzyjać stanom osłabiającym zęby i zwiększającym ich podatność na próchnicę – te są jednak do opanowania dzięki profilaktyce i regularnym wizytom u stomatologa.
Jakie zabiegi można wykonywać w ciąży, a które są niebezpieczne?
Pierwszym warunkiem wykonania jakiegokolwiek zabiegu jest bezwzględne poinformowanie dentysty o ciąży. Otaczamy ciężarne pacjentki szczególną opieką i dokładamy starań, aby zabieg był jak najmniej stresujący dla matki i dziecka.
Większość zabiegów stomatologicznych może być bezpiecznie przeprowadzona podczas ciąży. Stosowane obecnie znieczulenia nie powodują skurczów macicy ani obkurczania naczyń krwionośnych, a materiały kompozytowe używane do wypełnień są bezpieczne dla dziecka. W ciąży można również usuwać zęby.
Nieco większej ostrożności wymaga leczenie kanałowe, ponieważ podczas ciąży z zasady nie wykonuje się prześwietleń rentgenowskich – zwłaszcza w pierwszym trymestrze. Gdy zdjęcie jest absolutną koniecznością, stosujemy nowoczesną cyfrową radiowizjografię, która istotnie ogranicza dawkę promieniowania.
W czasie ciąży nie zaleca się zabiegów wiążących się z długotrwałym znieczuleniem ogólnym bądź ostrym krwawieniem. Zabiegi, które nie są absolutnie konieczne, zaleca się wykonać po rozwiązaniu – dlatego zwykle odradza się m.in. zakładanie implantów, ekstrakcje w pierwszym trymestrze (poza wyjątkowymi sytuacjami), chirurgiczne usuwanie ósemek czy wybielanie. Nie ma danych o wpływie wybielania na przebieg ciąży; wiadomo natomiast, że leczenie ozonem może wykazywać działanie szkodliwe dla płodu.
Dobrą wiadomością jest to, że bez obaw można poddawać się leczeniu ortodontycznemu. Co więcej – wskutek zmian hormonalnych zęby mogą nawet łatwiej przesuwać się w pożądane miejsce. Warunkiem koniecznym podczas noszenia aparatu w ciąży jest wzmożona dbałość o higienę jamy ustnej. Każdorazowo o wskazaniach i przeciwwskazaniach decyduje lekarz dentysta.
Służymy kompleksową pomocą wszystkim przyszłym mamom, które nie wiedzą, jakich past, płynów, szczoteczek i innych narzędzi używać w ciąży. Zapraszamy na przeglądy przed ciążą oraz raz w każdym trymestrze.
Badania
-
Treating periodontal disease for preventing adverse birth outcomes in pregnant women
Iheozor-Ejiofor Z., Middleton P., Esposito M., Glenny A. M. (2017) · Cochrane Database of Systematic Reviews · przegląd systematyczny Cochrane
Leczenie chorób przyzębia w ciąży poprawiało stan dziąseł i nie wykazało istotnych szkód. Nie ma jednak przekonujących dowodów, że samo leczenie zapobiega porodowi przedwczesnemu albo niskiej masie urodzeniowej.
-
Pregnancy outcome after in utero exposure to local anesthetics as part of dental treatment
Hagai A., Diav-Citrin O., Shechtman S., Ornoy A. (2015) · The Journal of the American Dental Association · prospektywne badanie kohortowe
Ekspozycja na miejscowe środki znieczulające podczas zabiegów stomatologicznych w ciąży nie wiązała się w tej kohorcie z częstszymi wadami wrodzonymi ani innymi niekorzystnymi wynikami. Potrzebna jest standardowa ocena wskazań i stanu pacjentki.
-
Physiology of pregnancy and oral local anesthesia considerations
Zhou X., Zhong Y., Pan Z., Zhang J., Pan J. (2023) · PeerJ · przegląd narracyjny
Dostępne dane wspierają stosowanie odpowiednio dobranych miejscowych środków znieczulających w ciąży, gdy leczenie jest potrzebne. Nieleczony ból i infekcja też stanowią obciążenie, dlatego nie należy odkładać pilnej opieki wyłącznie z powodu ciąży.