Po co wykonuje się zdjęcia w stomatologii
Badanie wewnątrzustne pokazuje powierzchnie zębów i stan dziąseł, ale nie sięga tam, gdzie toczy się część procesów wymagających leczenia: do wnętrza zęba, do kości wyrostka zębodołowego, do zatok i stawów skroniowo-żuchwowych. Zdjęcie rentgenowskie uzupełnia obraz kliniczny i pozwala ocenić to, czego nie widać w lusterku.
- Próchnica pod wypełnieniem i na powierzchniach stycznych, niewidoczna gołym okiem.
- Liczba, długość i przebieg kanałów korzeniowych przed leczeniem endodontycznym.
- Zmiany okołowierzchołkowe oraz przebieg ich gojenia po leczeniu.
- Resorpcja korzeni, pęknięcia i złamania.
- Ilość i jakość kości przed zabiegiem implantologicznym.
- Położenie zębów zatrzymanych i niewyrzniętych oraz relacje szczęk przed leczeniem ortodontycznym.
- Zmiany w obrębie zatok szczękowych i stawów skroniowo-żuchwowych.
Zdjęcia nie wykonujemy rutynowo przy każdej wizycie. Decyzję podejmuje lekarz po badaniu, kierując się wskazaniami klinicznymi i zasadą ALARA, czyli utrzymania dawki na możliwie niskim, uzasadnionym poziomie.
Rodzaje badań, które wykonujemy
Zdjęcie punktowe (wewnątrzustne)
Obejmuje jeden ząb lub krótki odcinek łuku, z dużą rozdzielczością szczegółu. Najczęściej używane w leczeniu kanałowym: do oceny długości kanałów, kontroli położenia narzędzi i sprawdzenia szczelności wypełnienia. Trwa kilka sekund, a obraz pojawia się na monitorze niemal od razu.
Zdjęcie panoramiczne
Jedno ujęcie obu łuków zębowych, zatok szczękowych, żuchwy i stawów. Służy do oceny ogólnej: liczby i położenia zębów, zębów zatrzymanych, zarysu kości. Ze względu na sposób powstawania obrazu ma mniejszą rozdzielczość szczegółu niż zdjęcie punktowe, dlatego nie zastępuje go w diagnostyce pojedynczego zęba.
Zdjęcie cefalometryczne
Boczne zdjęcie głowy, na którym widać kości twarzoczaszki i zarys tkanek miękkich. Podstawa analizy cefalometrycznej w ortodoncji: pomiarów kątowych i liniowych, na podstawie których lekarz ocenia relację szczęki do żuchwy, nachylenie siekaczy i typ wzrostu twarzoczaszki. Wykorzystywane też w planowaniu leczenia łączonego z chirurgią.
Tomografia CBCT
Skan trójwymiarowy, który można oglądać w przekrojach osiowych, strzałkowych i czołowych. Pozwala ocenić objętość i strukturę kości, przebieg nerwu zębodołowego dolnego, granice zatok, anatomię kanałów odbiegającą od typowej oraz zmiany niewidoczne na zdjęciach dwuwymiarowych. Dawka jest wyższa niż w badaniu 2D, dlatego CBCT wykonujemy wtedy, gdy obraz płaski nie wystarcza do podjęcia decyzji.
Jak wyglądają zdjęcia
Poniżej przykłady obrazów wykonanych w naszej pracowni. Opis obrazu należy zawsze do lekarza; samo zdjęcie nie stanowi rozpoznania.
Czym różni się CBCT od zdjęcia panoramicznego
| Cecha | Zdjęcie panoramiczne | Tomografia CBCT |
|---|---|---|
| Obraz | dwuwymiarowy, struktury nakładają się na siebie | trójwymiarowy, przekroje w trzech płaszczyznach |
| Typowe zastosowanie | ocena ogólna uzębienia, zęby zatrzymane, przegląd przed planowaniem leczenia | implantologia, chirurgia, endodoncja w trudnych przypadkach, ortodoncja |
| Dawka | niższa | wyższa, zależna od wielkości pola obrazowania |
| Czas | kilkanaście sekund | od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund |
Wybór badania należy do lekarza i wynika z pytania, na które trzeba odpowiedzieć. Szerszy zakres obrazowania nie jest sam w sobie lepszy: pole obrazowania (FOV) dobiera się do obszaru zainteresowania, żeby nie naświetlać tkanek, których badanie nie dotyczy.
Jak przebiega badanie
- Lekarz ustala wskazanie i rodzaj zdjęcia, a personel przypomina o zdjęciu metalowych przedmiotów.
- Pacjent zajmuje pozycję w aparacie: przy zdjęciu punktowym z czujnikiem w jamie ustnej, przy panoramicznym i CBCT z podpartą brodą i głową ustabilizowaną w podpórkach.
- Ekspozycja trwa od kilku do kilkudziesięciu sekund. Aparat może obracać się wokół głowy; badanie jest bezinwazyjne, wymaga tylko pozostania w bezruchu.
- Obraz cyfrowy pojawia się na monitorze i można go od razu powiększać oraz mierzyć.
- Lekarz omawia obraz i to, co z niego wynika dla planu leczenia.
Badanie nie wymaga bycia na czczo ani zmiany przyjmowanych leków. U dzieci oraz u osób z ograniczeniami ruchowymi personel dobiera pozycję i parametry ekspozycji do wieku, masy ciała i możliwości pacjenta.
Jak przygotować się do badania
- Zdejmij metalowe przedmioty z okolicy głowy i szyi: kolczyki, łańcuszki, spinki, opaski, aparaty słuchowe, a czasem także ruchome protezy i nakładki ortodontyczne. Metal tworzy na obrazie artefakty i obniża jego wartość diagnostyczną.
- Poinformuj personel o ciąży lub jej możliwości, także wtedy, gdy nie masz pewności.
- Weź wcześniejsze zdjęcia i opisy, jeśli je masz. Porównanie z poprzednim badaniem bywa ważniejsze niż samo nowe zdjęcie i pozwala uniknąć powtarzania ekspozycji.
- Nie musisz być na czczo ani stosować specjalnej diety.
- Przygotuj się na krótki bezruch: w badaniu panoramicznym i CBCT ruch głowy rozmywa obraz i wymusza powtórzenie.
Ograniczenia i przeciwwskazania
Badanie rentgenowskie wykonuje się wyłącznie przy uzasadnionych wskazaniach klinicznych. Nie jest to badanie przesiewowe wykonywane „na wszelki wypadek”.
Ciąża
Przeciwwskazanie względne. Zdjęcie wykonuje się tylko w przypadku konieczności diagnostycznej, po ocenie ryzyka i korzyści, przy ograniczeniu pola ekspozycji i zastosowaniu osłon. O ciąży lub jej możliwości należy poinformować personel przed badaniem.
Dzieci
Wskazania ocenia się szczególnie ostrożnie, a parametry ekspozycji dobiera do wieku i masy ciała. Diagnostykę obrazową u dzieci ograniczamy do niezbędnego minimum. Więcej o prowadzeniu wizyt u najmłodszych pacjentów piszemy na stronie stomatologii dziecięcej.
Powtarzanie badań
Nie zaleca się powtarzania zdjęć bez nowego wskazania. Warto powiedzieć lekarzowi o badaniach wykonanych w ostatnich tygodniach, również w innej placówce.
Czego zdjęcie nie pokazuje
Obraz rentgenowski przedstawia różnice gęstości tkanek, więc część zmian, zwłaszcza wczesnych i dotyczących tkanek miękkich, może być na nim niewidoczna. Prawidłowy obraz nie wyklucza choroby, a rozpoznanie zawsze opiera się na badaniu klinicznym razem ze zdjęciem.
Aparaty i oprogramowanie
Pracownia pracuje na cyfrowych aparatach rentgenowskich do zdjęć wewnątrzustnych, panoramicznych i cefalometrycznych oraz na tomografie CBCT. Placówka posiada zezwolenia na uruchomienie i stosowanie aparatów rentgenowskich, prowadzi pomiary dawek i podlega nadzorowi sanitarnemu; szczegóły opisuje informacja o wpływie działalności na zdrowie ludzi i środowisko.
Obrazy analizujemy w oprogramowaniu diagnostycznym, które łączy zdjęcia dwuwymiarowe i skany 3D w jednej dokumentacji pacjenta. W analizie cefalometrycznej korzystamy z automatycznego trasowania punktów pomiarowych; wyniki takiego trasowania lekarz weryfikuje i koryguje ręcznie, bo decyzja diagnostyczna należy do niego, nie do programu.
Wydanie zdjęć i dokumentacji
Wykonane zdjęcia zapisujemy na nośniku elektronicznym. Pojedyncze zdjęcia możemy przesłać w zaszyfrowanej korespondencji e-mail. Opłaty za wydanie dokumentacji podaje cennik NL Clinic, a zasady przetwarzania danych opisuje klauzula RODO.
Kiedy zdjęcie jest potrzebne przed leczeniem
- Leczenie kanałowe: ocena liczby i długości kanałów przed leczeniem oraz kontrola po jego zakończeniu.
- Leczenie pod mikroskopem: rozpoznanie nietypowej anatomii i powodów wcześniejszego niepowodzenia.
- Implanty: pomiar objętości kości i odległości od struktur anatomicznych, najczęściej w oparciu o CBCT.
- Chirurgia stomatologiczna: położenie zębów zatrzymanych, torbiele, zmiany zapalne.
- Leczenie ortodontyczne: analiza cefalometryczna i ocena zębów niewyrzniętych.
- Protetyka: ocena podparcia i stanu zębów filarowych przed odbudową.
Najczęstsze pytania o RTG i CBCT
Czy zdjęcie RTG zęba jest konieczne przy pierwszej wizycie?
Nie zawsze. Zdjęcie wykonujemy wtedy, gdy istnieją uzasadnione wskazania kliniczne, na przykład gdy trzeba ocenić tkanki wokół korzenia, przebieg kanałów albo zmianę niewidoczną w badaniu wewnątrzustnym. O potrzebie badania decyduje lekarz po obejrzeniu jamy ustnej.
Czym różni się tomografia CBCT od zdjęcia panoramicznego?
Zdjęcie panoramiczne jest obrazem dwuwymiarowym całego łuku zębowego, a CBCT daje obraz trójwymiarowy, oglądany w kilku płaszczyznach. CBCT wiąże się z wyższą dawką, dlatego wykonuje się je wtedy, gdy obraz dwuwymiarowy nie wystarcza do podjęcia decyzji.
Jak przygotować się do badania?
Badanie nie wymaga bycia na czczo ani specjalnej diety. Przed wejściem do pracowni zdejmuje się metalowe przedmioty z okolicy głowy i szyi, w tym kolczyki, łańcuszki i spinki, a czasem także ruchome protezy i nakładki ortodontyczne.
Czy zdjęcie RTG można wykonać w ciąży?
Ciąża jest przeciwwskazaniem względnym. Badanie wykonuje się tylko wtedy, gdy jest konieczne diagnostycznie, po ocenie ryzyka i korzyści. O ciąży lub jej możliwości należy poinformować personel przed badaniem.
Czy badanie boli?
Nie. Ekspozycja jest niewyczuwalna. Przy zdjęciu punktowym czujnik w jamie ustnej bywa niewygodny, zwłaszcza w tylnych odcinkach, i o takim dyskomforcie można powiedzieć osobie wykonującej badanie.
Czy otrzymam zdjęcie do domu?
Tak. Zdjęcia zapisujemy na nośniku elektronicznym, a pojedyncze zdjęcia możemy przesłać w zaszyfrowanej korespondencji e-mail. Opłaty za wydanie dokumentacji podaje cennik.
Czy wykonujecie zdjęcia na zlecenie z innego gabinetu?
Tak, wykonujemy badania także dla pacjentów kierowanych z innych placówek. Przy zapisie warto podać, jakiego zdjęcia dotyczy zlecenie i którego obszaru.
Ile trwa badanie?
Zdjęcie punktowe kilka sekund, panoramiczne i cefalometryczne kilkanaście, skan CBCT od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund, zależnie od wielkości obrazowanego obszaru. Sama wizyta razem z przygotowaniem zajmuje kilka minut.
Umów badanie w Katowicach
NL Clinic, ul. Obroki 68, 40-833 Katowice. Zapisy telefoniczne od poniedziałku do piątku, 8:00–20:00. Przy zapisie powiedz, jakiego badania dotyczy zlecenie, a jeśli masz skierowanie z innej placówki, weź je ze sobą.
Źródła: European Commission, „Radiation Protection 172: Cone Beam CT for Dental and Maxillofacial Radiology. Evidence Based Guidelines”, 2012; ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe, art. 33c i nast. (zasada uzasadnienia i optymalizacji ochrony radiologicznej).
Publikacja: 31 lipca 2026. Zakres badań, dostępne aparaty i aktualne ceny potwierdza rejestracja placówki.