Strach przed bólem u dentysty
Co najbardziej paraliżuje pacjenta przed wizytą u dentysty? Jest to strach przed bólem, który może pojawić się podczas różnych zabiegów w gabinecie – przy opracowaniu ubytku, leczeniu endodontycznym lub ekstrakcji. Właśnie przez ból pacjenci zgłaszają się często za późno, kiedy możliwości leczenia są znacznie bardziej ograniczone niż w przypadku wykrycia np. próchnicy we wcześniejszym stadium. Mimo licznych sposobów radzenia sobie z bólem podczas i po zabiegu pacjenci wciąż często czują się niepewnie przed wizytą.
Czym jest ból?
Ból jest modalnością sensoryczną, która stanowi nieprzyjemne i emocjonalne doświadczenie. Odczucie bólu jest subiektywne, a zarazem niezbędne do przeżycia – jest sygnałem ostrzegawczym i reakcją uszkodzonej tkanki w organizmie. Obszar ustno-twarzowy składa się z jamy ustnej (zęby, dziąsła i błona śluzowa), twarzy, kości szczęki i stawu skroniowo-żuchwowego. Fizjologia szlaków bólu ustno-twarzowego obejmuje pierwotne neurony doprowadzające, zmiany patologiczne w zwoju nerwu trójdzielnego, neurony nocyceptywne pnia mózgu oraz wyższe funkcje mózgu regulujące nocycepcję ustno-twarzową.
Walka z bólem w stomatologii
Skoro wiemy już, czym jest ból i jakie elementy obszaru ustno-twarzowego obejmuje, możemy skupić się na sposobach jego zwalczania. Zacznijmy od znanych i powszechnie stosowanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, a konkretnie ibuprofenu. Według badań ibuprofen znacząco łagodzi i szybko zmniejsza ból zabiegowy u ponad 90% pacjentów oraz ból pozabiegowy u ponad 70% pacjentów, zmniejsza pozabiegową potrzebę użycia leku, a także minimalizuje lęk przed znieczuleniem i leczeniem endodontycznym. W przypadku zębów z nieodwracalnym zapaleniem miazgi istotnie zwiększa skuteczność blokady nerwu zębodołowego dolnego przez miejscowe środki znieczulające. Ibuprofen bywa stosowany zarówno jako lek łagodzący ból pochodzenia zębowego, jak i w leczeniu przewlekłego bólu zęba. O dawkowaniu i przeciwwskazaniach każdorazowo decyduje lekarz.
Znieczulenie miejscowe – sposoby uśmierzania bólu
Kolejnym sposobem uśmierzania bólu podczas zabiegu jest znieczulenie miejscowe, wykonywane przy pomocy karpuli bądź strzykawki i cienkiej igły. Może być ono nasiękowe (znieczulamy bezpośrednio okolice wierzchołka korzenia zęba, którego dotyczy zabieg) lub przewodowe (wkłucie w okolice nerwu, np. zębodołowego dolnego, i zdeponowanie środka, co znieczula wszystkie unerwiane przez tę gałąź zęby). Najczęstsze środki to m.in.: 2% lidokaina z epinefryną 1:100 000, 3% mepiwakaina, 4% prilokaina, 4% prilokaina z epinefryną 1:200 000, 4% artykaina z epinefryną 1:100 000 oraz 4% artykaina z epinefryną 1:200 000.
Dodanie do znieczulenia środka obkurczającego naczynia (np. epinefryny) przedłuża działanie anestetyku oraz zmniejsza jego toksyczne działanie poprzez opóźnienie wchłaniania do krwiobiegu. Problemem bywa nieprzyjemne uczucie przy wkłuciu igły oraz tzw. „uczucie rozpierania” przy podawaniu środka. Aby zredukować dyskomfort przy wkłuciu, można zastosować żel z lidokainą 2% na miejsce wkłucia na błonie śluzowej – zaaplikowany na co najmniej 1–2 minuty daje efekt utrzymujący się 3–6 minut. „Uczucie rozpierania” zależy od szybkości podawania środka i związanego z tym ciśnienia oraz od temperatury i pH płynów. Przy zbyt szybkim podaniu ciśnienie anestetyku przewyższa ciśnienie śródtkankowe, co powoduje mechaniczne uszkodzenie tkanki i wzrost bolesności. Dlatego zaleca się powolne podawanie, z prędkością około 15 s na każde 0,5 cm³. Powstały aparaty umożliwiające kontrolę szybkości i ciśnienia (np. Injex lub Wand); badania na grupie 50 stomatologów wykazały, że dyskomfort związany z podaniem środka aparatem iniekcyjnym oceniano jako 2–3 razy mniejszy niż przy tradycyjnej strzykawce.
Podsumowanie
Współcześnie istnieje wiele środków i metod umożliwiających zarządzanie bólem przed zabiegiem, w trakcie i po nim. Odpowiednio dobrany środek i metoda pozwalają uzyskać efekt pełnej analgezji i sprawiają, że wizyta u stomatologa nie musi kojarzyć się z bólem. Więcej o komfortowych metodach w naszej ofercie leczenia bez bólu oraz sedacji wziewnej.
Badania
-
Evidence-based clinical practice guideline for the pharmacologic management of acute dental pain in adolescents, adults, and older adults
Carrasco-Labra A., Polk D. E., Urquhart O., Aghaloo T., Claytor J. W., Dhar V., Dionne R. A., Espinoza L. i wsp. (2024) · The Journal of the American Dental Association · wytyczne kliniczne oparte na przeglądzie systematycznym
W ostrym bólu stomatologicznym u dorosłych leki przeciwzapalne, same albo z paracetamolem, są zwykle leczeniem pierwszego wyboru. Opioidy powinny być wyjątkiem, w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie krótki czas.
-
Analgesics for the management of acute dental pain in the pediatric population
Miroshnychenko A., Azab M., Ibrahim S., Roldan Y., Diaz Martinez J. P., Tamilselvan D., He L., Urquhart O. i wsp. (2023) · The Journal of the American Dental Association · przegląd systematyczny i metaanaliza
U dzieci i nastolatków po zabiegach stomatologicznych ibuprofen oraz niektóre schematy z paracetamolem skutecznie zmniejszały ból. Dobór dawki wymaga uwzględnienia wieku, masy ciała, przeciwwskazań i innych przyjmowanych leków.
-
Pain perception following computer-controlled versus conventional dental anesthesia: randomized controlled trial
Attia S., Austermann T., May A., Mekhemar M., Conrad J., Knitschke M., Böttger S., Howaldt H. P., Riad A. (2022) · BMC Oral Health · randomizowane badanie kontrolowane
Komputerowo kontrolowane podawanie znieczulenia miejscowego zmniejszało ból podczas wkłucia i podawania preparatu w porównaniu z tradycyjną strzykawką. Technologia może pomagać pacjentom lękowym, ale nie zastępuje rozmowy i dobrej techniki.