Co to jest afta?
Afta to wykwit w postaci nadżerki lub owrzodzenia, który pojawia się najczęściej na błonie śluzowej policzków, warg, bocznych części języka, podniebienia miękkiego i tylnej ściany gardła.
Jak objawia się afta?
W literaturze opisywane są trzy rodzaje aft, które różnią się od siebie kilkoma cechami, jednak każda z nich może objawiać się bólem i dyskomfortem w jamie ustnej.
- Afty małe (afty Mikulicza) – nadżerki okrągłe, o średnicy poniżej 1 cm, pokryte białym lub żółtym nalotem z włóknika i otoczone zaczerwienioną błoną śluzową. Goją się do 2 tygodni bez pozostawienia blizny.
- Afty duże (afty Suttona) – owrzodzenia o średnicy większej niż 1 cm. Oprócz większego wykwitu występuje stwardnienie i nacieczenie tkanki. Chory może mieć objawy ogólnoustrojowe, takie jak osłabienie, zmęczenie, gorączka, oraz trudności z wyraźną mową i przyjmowaniem pokarmów. Goją się nawet do kilkunastu tygodni, niestety pozostawiając blizny.
- Afty opryszczkopodobne – najczęściej obserwowane u kobiet około 30. roku życia. Występują licznie, nawet do 100 wykwitów naraz, i są o wiele mniejsze (1–2 mm). Mogą pojawić się w każdym miejscu jamy ustnej, nawet na dziąsłach i podniebieniu twardym, i łączyć się ze sobą, tworząc większe, nieregularne wykwity. Goją się do 3 tygodni bez pozostawienia blizny.
U kogo najczęściej obserwujemy afty?
Afty mogą występować u wszystkich pacjentów, nawet u dzieci. Najczęściej pojawiają się u osób narażonych na duży stres. Według badań epidemiologicznych nieznacznie częściej występują u kobiet.
Jakie są przyczyny powstawania aft?
Najczęściej są to urazy mechaniczne powstałe przez drażnienie błony śluzowej protezą, elementem aparatu ortodontycznego, ostrym fragmentem zęba lub pokarmu (np. twardsza skórka chrupiącego pieczywa albo chipsy). Oprócz tego często wymienianym czynnikiem jest zaburzenie odporności wywołane stresem, zmęczeniem, osłabieniem, alergiami pokarmowymi, zaburzeniami hormonalnymi, przyjmowaniem leków antykoncepcyjnych lub menstruacją, a także niedobory witamin i substancji mineralnych, takich jak żelazo, witamina B12 i kwas foliowy.
Afty mogą być jednym z pierwszych objawów chorób przewlekłych, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba Duhringa, celiakia, choroba Behçeta, toczeń rumieniowaty układowy, choroba Addisona i Biermera.
Czy afty są zaraźliwe?
Nie. To jedna z najczęściej powstających chorób błony śluzowej o charakterze nieinfekcyjnym. Afty powstają w wyniku zaburzenia odporności organizmu.
Jak leczyć afty?
Przede wszystkim należy zadbać o jak najlepszą higienę jamy ustnej – dokładne szczotkowanie, nitkowanie zębów i stosowanie płukanek z dodatkiem chlorheksydyny (maksymalnie do 2 tygodni). Warto poznać przyczynę powstania afty, umawiając się na wizytę do dentysty lub lekarza rodzinnego i wykonując odpowiednie badania. Pomocne jest wzmocnienie odporności poprzez poprawę jakości snu, sposobu odżywiania i unikanie stresu. W aptece dostępne są bez recepty leki w postaci żeli lub aerozoli o właściwościach przeciwbólowych i odkażających. Jeśli afty nawracają lub długo się nie goją, skonsultuj się z lekarzem. Więcej o codziennej profilaktyce i higienie.
Badania
-
Efficacy of Topical Intervention for Recurrent Aphthous Stomatitis: A Network Meta-Analysis
Liu H., Tan L., Fu G., Chen L., Tan H. (2022) · Medicina · przegląd systematyczny i metaanaliza sieciowa
Kilka terapii miejscowych skracało czas gojenia albo zmniejszało ból nawracających aft, ale różnice między preparatami nie zawsze były pewne. Leczenie jest przede wszystkim objawowe i powinno być dobrane do nasilenia oraz częstości nawrotów.
-
Treatment of recurrent aphtous stomatitis: A systematic review
Parra-Moreno F. J., Egido-Moreno S., Schemel-Suárez M., González-Navarro B., Estrugo-Devesa A., López-López J. (2023) · Medicina Oral Patología Oral y Cirugía Bucal · przegląd systematyczny
Miejscowe kortykosteroidy oraz wybrane środki przeciwbólowe i ochronne mogą ograniczać ból i czas trwania zmian. Przy częstych, licznych albo nietypowych owrzodzeniach ważne jest szukanie chorób współistniejących i niedoborów.
-
Evaluation of zinc sulfate mucoadhesive formulation on recurrent aphthous stomatitis: a randomized double-blind, placebo-controlled clinical trial
Ghorbani A., Akbari J., Boorboor M., Nekoukar Z., Eslami G. (2020) · BMC Oral Health · randomizowane badanie kontrolowane z placebo
Suplementacja cynku zmniejszała niektóre objawy nawracających aft w badanej grupie. Nie oznacza to, że cynk powinien być stosowany rutynowo bez oceny diety, niedoborów i przeciwwskazań.